Afrofuturyzm to szeroki ruch estetyczny i filozoficzny, który łączy kulturę afrykańską, kulturę afro-diaspory z technologią, historią i przyszłością, tworzy radykalny projekt sprawiedliwszego świata. Termin ukuty w latach 90. odnosi się do opowieści, które wykorzystują science-fiction i spekulatywną fikcję, by krytykować przeszłe i współczesne niesprawiedliwości, a jednocześnie oferować alternatywne wizje przyszłości — pełne innowacji i różnorodnie praktykowanego wyzwolenia. Afrofuturyzm nie tylko kwestionuje stereotypy, ale też stawia pytania o to, jakie światy mogą być naprawdę równe i inkluzywne, gdy wyobraźnia stanie się narzędziem oporu. Dlaczego dziś warto zainteresować się afrofuturyzmem? Czemu warto czytać tę literaturę? O tym rozmawialiśmy z Pawłem Frelikiem, kulturoznawcą i literaturoznawcą, profesorem w Ośrodku Studiów Amerykańskich Uniwersytetu Warszawskiego w czasie minifestiwalu afrofuturystycznego, który odbył się w końcu stycznia w Muzeum Sztuki Nowoczesnej w Warszawie. Rozmawiała: Bogna Świątkowska, www.nn6t.pl Fundacja Nowej Kultury Bęc Zmiana jest beneficjentką programu własnego Instytutu Książki „Certyfikat dla małych księgarni” 2025-2026 Ilustracja: Raenisha28, źródło: commons.wikimedia.org

„Okrągły Stół. Moment przejścia”, nowa wystawa w Muzeum Historii Polski, zamiast opowiadać historię transformacji linearnie, skupia się na materialnym świadku wydarzeń z 1989 roku. To właśnie przy tym meblu, między lutym a kwietniem, spotkali się przedstawiciele władzy i opozycji, rozpoczynając proces przejścia od konfrontacji do negocjacji i otwierając drogę do demokratycznych zmian nazywanych dziś transformacją. Twórcy wystawy zapraszają nas w półmroczną przestrzeń przypominającą jaskinię – miejsce wyciszenia, skupienia i zawieszenia czasu. Czy rok 1989 był debatą, czy raczej momentem wyjścia z jaskini? Stół nie jest tu meblem politycznym, lecz obiektem, wokół którego powstaje doświadczenie bardziej zmysłowe niż historyczne. Węch jest zmysłem wysyłającym nam sygnał o tym czy znajdujemy się w sytuacji bezpiecznej czy w sytuacji zagrożenia. Jak więc pachnie najważniejszy mebel współczesnej historii Polski? O zmysłowości Okrągłego Stołu rozmawiamy z dyrektorem Muzeum Historii Polski Marcinem Napiórkowskim, konserwatorem zbiorów MHP Wojciechem Komorowskim, badaczem okresu transformacji i rzecznikiem prasowym MHP Michałem Przeperskim oraz Karolem Żbikowskim z firmy Platige Image, która przygotowała wizualizację wnętrza jaskini. Wystawę jednego obiektu „Okrągły Stół. Moment przejścia” można zwiedzać do 17 maja 2026 r. Rozmawiała: Bogna Świątkowska, www.nn6t.pl Na zdjęciu: widok wystawy „Okrągły Stół. Moment przejścia”, Muzeum Historii Polski, fot. Bogna Świątkowska

Wystawa „O czym wspólnie marzymy? Globalne związki, porzucone przyjaźnie” przyglądała się zapomnianym sieciom artystycznych relacji budowanych w czasach PRL. Punktem wyjścia były archiwa Zachęty Narodowej Galerii Sztuki, refleksja nad politykami kulturalnymi tamtego okresu, a także nad pojęciem „internacjonalistycznej przyjaźni”, która z jednej strony niosła aspiracje emancypacyjne i solidarnościowe, z drugiej splatała się z zależnościami ekonomicznymi, eksploatacją zasobów i przemocą. Do udziału w wystawie zaproszeni zostali współcześni artyści i artystki – sięgając po dokumenty historyczne i prezentując nowe realizacje – konfrontują te narracje z teraźniejszością. Pytają, co pozostało z dawnych sojuszy po 1989 roku i czy mogą one dziś inspirować inne sposoby myślenia o wspólnej przyszłości. W centrum wystawy znajduje się także rola instytucji kultury: jako przestrzeni dialogu w coraz bardziej zróżnicowanym społeczeństwie, miejsca reagującego na narastającą ksenofobię i mechanizmy wykluczenia, a zarazem laboratorium nowych języków współodpowiedzialności. O wystawie rozmawiamy z krytykiem sztuki Piotrem Kosiewskim, badaczką archiwów Karoliną Zychowicz oraz artystką Marysią Lewandowską, której praca "Let Me Speak" powstała na bazie archiwów Zachęty specjalnie na tę wystawę. Rozmawiała: Bogna Świątkowska, www.nn6t.pl Fot. widok wystawy „O czym wspólnie marzymy? Globalne związki, porzucone przyjaźnie” , Zachęta Narodowa Galeria Sztuki w Warszawie, https://zacheta.art.pl/pl/wystawy/o-czym-wspolnie-marzymy-globalne-zwiazki-porzucone-przyjazni

Nowa siedziba Wydziału Psychologii Uniwersytetu Warszawskiego na Kampusie Ochota, realizacja pracowni Projekt Praga, zachwyca! Budynek jest dowodem na siłę i urok architektury przemyślanej do najdrobniejszego szczegółu. Jest także dowodem na to, że architektura akademicka może skutecznie odejść od logiki „gmachu instytucji” ku budynkowi-miejscu: otwartemu, czytelnemu, wspierającemu nie tylko wymianę wiedzy, ale także tworzenie społeczności i współpracę. Pod względem funkcjonalnym i estetycznym to architektura niezwykle uważna na potrzeby użytkowników: przemyślany dobór materiałów, duże przeszklenia i rytm betonowych elementów zestawiono z drewnem, zielenią i miękkim światłem dziennym, tworząc wnętrza jednocześnie spokojne, a jednocześnie poddające się intensywnemu użytkowaniu. Naturalne doświetlenie, widoki na zieleń i na panoramę Warszawy, starannie zaprojektowana akustyka oraz czytelny układ komunikacji poza swoją podstawową funkcją edukacyjną sprzyjają nieformalnym spotkaniom i odpoczynkowi między zajęciami. To budynek, w którym estetyka nie jest dodatkiem, lecz narzędziem pracy: wspiera koncentrację, redukuje stres i porządkuje codzienne doświadczenie studiowania i prowadzenia badań. Wokół budynku zaprojektowano także zieleń, w tym ogród na dachu, który zaprasza nie tylko pracowników wydziału i studentów, ale także mieszkańców miasta. Po budynku i procesie projektowym oprowadzają nas architekci: Karolina Tunajek i Marcin Garbacki. Rozmawiała: Bogna Świątkowska, www.nn6t.pl Fot. Karolina Tunajek i Marcin Garbacki w budynku Wydziału Psychologii Uniwersytetu Warszawskiego, fot. Nate Cook, https://www.projektpraga.pl/projekty/wydzial-psychologii-uniwersytetu-warszawskiego

Sekcja – termin z żargonu zawodowego architektów projektujących mieszkania w budownictwie wielorodzinnym – jest najważniejszym problemem projektowym budynku mieszkalnego. Analiza jej rzutu, elewacji i przekroju pozwala ocenić spójność, trafność rozwiązań, wygodę przyszłych użytkowników. Umiejętność projektowania mieszkań widoczna jest także w fasadach budynków – znajdując się na styku budynku z jego otoczeniem, mieszkanie jest pośrednio elementem przestrzeni publicznej. Autorzy książki „Sekcja. Architektura domów wielorodzinnych w Polsce 1918-2023”, wydanej przez Politechnikę Warszawską, porządkują wiedzę o tym jak wyglądało projektowanie mieszkań w ponad stuletniej historii polskiej architektury mieszkaniowej wielorodzinnej. O tym jakie są powinności architekta i jak ważne jest czerpanie z najlepszych wzorców, wysiłek by projektować mieszkania wygodne dla ludzi, a nie tylko opłacalne dla deweloperów, rozmawiamy z autorami książki – architektami Rafałem Mazurem i Piotrem Trębaczem. Zamów książkę: https://sklep.beczmiana.pl/pl/p/Sekcja.-Architektura-domow-wielorodzinnych-w-Polsce-1918-2023/9881 Rozmawiała: Bogna Świątkowska, www.nn6t.pl Fundacja Nowej Kultury Bęc Zmiana jest beneficjentką programu własnego Instytutu Książki „Certyfikat dla małych księgarni” 2025-2026

„Strojenie świata” najważniejsze dzieło w dorobku zmarłego w 2021 r. kanadyjskiego kompozytora Raymonda Murraya Schafera, a zarazem prekursorska pozycja w tradycji humanistycznych badań nad dźwiękiem, to klasyczne już dzieło, które wprowadzając termin pejzażu dźwiękowego, zmieniło sposoby myślenia o dźwięku w kulturze i w środowisku. Zapraszamy do wysłuchania fragmentów krakowskiej premiery książki, która miała miejsce 8 listopada 2025 r. podczas Festiwalu Sacrum Profanum. O tym jakie pytania książka „Strojenie świata” niemal 50 lat po jej napisaniu stawia przed nami i o tym jak brzmi nasza dźwiękowa rzeczywistość, rozmawiają w kolejności zabierania głosu: tłumacz polskiego wydania – Krzysztof Marciniak oraz Anna Nacher i Justyna Stasiowska, a następnie włączają się głosy osób uczestniczących w spotkaniu. Moderacja: Bogna Świątkowska „Strojenie świata” Raymonda Murraya Schafera w tłumaczeniu Krzysztofa Marciniaka ukazało się nakładem Fundacji Bęc Zmiana. Premiera książki miała miejsce podczas Międzynarodowego Festiwalu Muzyki Współczesnej Warszawska Jesień 24 września 2025. Książkę dofinansowaną ze środków Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego pochodzących z Funduszu Promocji Kultury – państwowego funduszu celowego, patronatem objęły: magazyn „Glissando” oraz Nadbałtyckie Centrum Kultury w Gdańsku. Zamów książkę: https://sklep.beczmiana.pl/pl/p/Strojenie-swiata/9388 Murray Schafer (1933-2021) – kanadyjski kompozytor, nauczyciel, podróżnik, filozof muzyki, inicjator nauki o pejzażu dźwiękowym i ruchu ekologii akustycznej. Twórca m.in. monumentalnego cyklu teatru muzycznego Patria, licznych utworów wokalnych i serii 13 kwartetów smyczkowych; autor zbioru publikacji edukacyjnych, w których rozwijał przewrotną metodę kształcenia zdolności słuchowych „czyszczenie uszu”. Jego najważniejsza książka – wydane w 1977 roku Strojenie świata – do dziś stanowi niewyczerpane źródło inspiracji i kontrowersji dla międzynarodowego grona artystów, artystek oraz osób zajmujących się naukami o dźwięku. Krzysztof Marciniak – absolwent muzykologii na Uniwersytecie Warszawskim, pismak, krytyk, ekolog akustyczny, kurator przedsięwzięć z dziedziny sztuki dźwięku. W latach 2013-2023 członek kolektywu redakcyjnego magazynu o muzyce współczesnej „Glissando”. Mieszka i opiekuje się kawałkiem ziemi nad rzeczką Rakówką we wsi Romanówek na Lubelszczyźnie. dr hab. Anna Nacher, prof. UJ – pracuje w Instytucie Sztuk Audiowizualnych Uniwersytetu Jagiellońskiego. Jej zainteresowania naukowe koncentrują się na kulturze cyfrowej, badaniach nad dźwiękiem, sztuce mediów, e-literaturze, humanistyce ekologicznej i posthumanizmie. Aktywność naukową łączy z działalnością artystyczną oraz ekologiczną. Od 1999 roku współtwórczyni projektu muzyki improwizowanej Projekt Karpaty Magiczne, z którym ma na koncie kilkanaście płyt wydanych w Polsce i za granicą, dwie trasy koncertowe w Stanach Zjednoczonych, koncerty w Polsce i w Europie. Aktywna także w projektach solowych z obszaru field recordings i literatury elektronicznej. Od 2015 roku współprowadzi wraz z Markiem Styczyńskim ośrodek permakulturowy Biotop Lechnica w Lechnicy na Słowacji. Od 2023 roku prezeska Fundacji Biotop Lechnica. Justyna Stasiowska – queerowa ślązaczka zajmująca się teorią poprzez dźwięk występując w roli kompozytorki, artystki dźwięku, sound designerki oraz publikując w czasopismach naukowych i muzycznych. Występowała na festiwalach Sanatorium Dźwieku (PL), Phonon (CZ), Canti Spazializzati (PL), Control Room (PL). Tworzy również sound design dla działań performatywnych, architektonicznych, filmowych oraz teatralnych.

Grid Arthub oficjalnie działa od końca czerwca 2025, a już zdobył nagrodę Urban Innovator podczas Kongresu Nowej Mobilności w Katowicach przyznawaną inicjatywom, które realnie zmieniają polskie miasta. Miejsce na terenie dawnej Stoczni w Gdańsku, powstało z myślą o wspieraniu połączeń środowiska kreatywnego, artystycznego, przedsiębiorczości i samorządu. To pracownie artystyczne, tymczasowe rezydencje i przestrzeń wspólna, w której przy ogromnym czerwonym stole może spotkać się dowolny zestaw uczestników i uczestniczek dyskusji i dzielić się doświadczeniem. O idei powołania Grid ArtHubu, gdzie między innymi nadaje internetowe Radio Ingrid, współtworzone przez osoby związane z trójmiejską sceną muzyczną, rozmawiamy z Alicją Jabłonowską, psycholożką i przedsiębiorczynią, od wielu lat działającą na terenie dawnej Stoczni Gdańskiej, pomysłodawczynią i współtwórczynią tego ciekawego miksującego środowiska miejsca, a także z architektem Filipem Kozarskim, który zaprojektował wnętrza z wykorzystaniem materiałów z odzysku. Rozmawiała: Bogna Świątkowska, www.nn6t.pl Ilustracja: otwarcie Grod Arthub, czerwiec 2025, fot. Rafał Mroziński

Żyjnia – przestrzeń BWA Wrocław – powraca po dwuletnim remoncie jako galeria-środowisko, w której praktyki artystyczne – podobnie jak relacje międzyludzkie – współistnieją w dynamicznej współpracy. Koncepcja miejsca odwołuje się do idei „żywej instytucji”: takiej, która nie tyle prezentuje obiekty, ile współtworzy warunki do bycia, obserwowania i reagowania. Słowo „żyjnia”, dawne tłumaczenie living room, zostaje tu odzyskane jako nazwa miejsca codziennej obecności. Żyjnia, która otwiera się 23 stycznia 2026 r., oferuje roczny cykl sytuacji – środowisk tworzonych przez artystki i artystów, które podlegają zmianom, sezonowym rytmom i wspólnemu użytkowaniu. Można tu wracać, obserwować, jak prace dojrzewają lub ulegają rozpadowi, jak instytucja wchodzi w relację zarówno z publicznością, jak i z własną infrastrukturą. Rozmawiamy z Katarzyną Roj, autorką koncepcji Żyjni, kuratorką i wicedyrektorką ds. programowych BWA Wrocław Galerii Sztuki Współczesnej, o miejscu pomyślanym jako sanatorium dla wyobraźni – przestrzeni odpoczynku, ale i pracy nad tym, czym w ogóle jest instytucja kultury w czasach przeciążenia i nadmiaru bodźców. Rozmawiała: Bogna Świątkowska, www.nn6t.pl Materiał powstał we współpracy z Żyjnia BWA Wrocław, www.bwa.wroc.pl Na zdjęciu: Żyjnia BWA Wrocław, fot. Karol Pałka

Współczesne miasta rozwijają się na terenach, które przez stulecia były wsiami – ze swoimi układami osadniczymi, podziałami własności i sposobami gospodarowania ziemią. Choć fizyczne ślady tych struktur często zniknęły, wiele z nich nadal kształtuje funkcjonowanie metropolii: od przebiegu ulic po problemy komunikacyjne i planistyczne. Mikołaj Gomółka, architekt, urbanista i wykładowca Politechniki Warszawskiej, bada właśnie te ukryte warstwy miejskiej przestrzeni: dawne wsie, ich integrację z rozwijającym się miastem oraz konsekwencje procesów urbanizacyjnych. W swoich badaniach zajmował się miastami o odmiennych logikach rozwoju: Berlinem oraz Hanoi. Korzystając z archiwalnych i współczesnych źródeł kartograficznych, map własności, dokumentów planistycznych oraz pracy terenowej, rekonstruuje historyczne układy wsi, śledzi proces ich włączania do struktur miejskich oraz identyfikuje, które elementy przetrwały w dzisiejszej tkance urbanistycznej. Interesuje go zarówno to, jak dawne osady wpływają na funkcjonowanie współczesnych miast, jak i to, jak planowanie przestrzenne powinno podchodzić do urbanizacji wsi w przyszłości. Celem badań jest stworzenie zestawu praktycznych wniosków i rekomendacji dla urbanistów i decydentów – przewodnika po tym, jak nie tracić lokalnych tożsamości podczas rozrastania się miast. Rozmawiamy z Mikołajem Gomółką w ramach prowadzonego przez Fundację Bęc Zmiana projektu poświęconego wsiom Warszawy: www.wsiewarszawy.pl Rozmawiała: Bogna Świątkowska, www.nn6t.pl Projekt Fundacji Bęc Zmiana „Wsie Warszawy" jest współfinansowany przez m.st. Warszawa. Współpraca: Narodowy Instytut Kultury i Dziedzictwa Wsi. Partnerstwo: Fundacja Działań i Badań Miejskich Puszka. Patronat medialny: NN6T Ilustracja: Wsie Berlina, fot. archiwum Mikołaja Gomółki

Dziesięć lat temu, w 2015 roku, ukazała się książka „W ramach wystawy. Rozmowy z kuratorami” Marty Czyż i Julii Wielgus – pierwsza na polskim rynku tak systematyczna próba opisania pracy kuratorskiej i zasad współpracy galerii oraz instytucji sztuki z artystami. Autorki przepytały dwunastkę kuratorek i kuratorów z instytucji publicznych i galerii prywatnych o strategie programowe, warunki pracy, relacje z artystami i publicznością, ale też o władzę, odpowiedzialność i porażki. Po dekadzie, w czasie kolejnych zmian w polu sztuki, pytania z tej książki wybrzmiewają na nowo –rozmawiamy o tym w księgarni Bęc Zmiana podczas dyżuru z autografem z autorkami: Martą Czyż – dziś uznaną i odnoszącą sukcesy międzynarodowe kuratorką wystaw sztuki współczesnej i Julią Wielgus – dziś pracowniczką brukselskiego centrum sztuk audiowizualnych 𝓪𝓻𝓰𝓸𝓼. Rozmawiała: Bogna Świątkowska, www.nn6t.pl Fundacja Nowej Kultury Bęc Zmiana jest beneficjentką programu własnego Instytutu Książki „Certyfikat dla małych księgarni” 2025-2026