Współcześnie Krymscy Tatarzy są jedną z najbardziej wyrazistych wspólnot narodowych ukraińskiego narodu politycznego. Ich kultura i historia przez stulecia rozwijała się w sąsiedztwie i dialogu z ukraińską. Współcześnie Krymscy Tatarzy są częścią ukraińskiego życia kulturalnego: powstają ukraińsko-krymskotatarskie filmy, co roku odbywają się konkursy literackie i przekładowe, a występ krymskotatarskiej artystki przyniósł Ukrainie zwycięstwo w Eurowizji. Dziś w obliczu wojny wielu Krymskich Tatarów służy w ukraińskiej armii, broniąc Ukrainy przed agresorem, z nadzieją na ponowny powrót do domu – na Krym.

Europa Środkowa jest szczególnie naznaczona stereotypem przestrzeni zdominowanej przez beton – znajduje to odbicie nie tylko w przestrzeni miast, ale też w języku i kulturze. Technologia wielkiej płyty, która miała rozwiązać głód mieszkaniowy w epoce realnego socjalizmu, zuniformizowała krajobraz kulturowy miast pomiędzy Berlinem Wschodnim, a Władywostokiem.

Nie ma chyba bardziej znanego pisarza z Odesy niż Izaak Babel, ukraiński żyd, poliglota publikujący po rosyjsku. On sam chwalił się, że urodził się w „Marsylii Wschodu” i właśnie z tego miasta wielu kultur, religii i grup etnicznych wyprowadził swój zmysł obserwacji, ale także potrzebę nieustannego kamuflowania się i konfabulacji. Jak Odesa wpłynęła na Babla? W jaki sposób Izaak Babel Odesę uwiecznił i zmityzował, dlaczego ten mit opiera się tylko na czarnej legendzie jednej dzielnicy – Mołdawanki?

Językowa mapa Odes(s)y – bogata i różnorodna jak samo miasto. Miasto nad morzem oraz na skrzyżowaniu szlaków, miasto wielokulturowe i wielojęzyczne. Miasto, gdzie brzmią głosy, słowa i wyrażenia z różnych epok, kultur, języków i narodów. Jak mówić o Odes(s)ie w Odes(s)ie? W jakim języku można się porozumieć z rodzimymi mieszkańcami? Co znaczy „mówić po odesku”? Jakie dania można spóbować tylko w Odesie i co warto kupić Prywozie? Zapraszamy na godzinny podcast o odeskim urbanolekcie, pejzażu językowym oraz innych smaczkach.

Od kozackich łodzi - czajek do morskich dronów „Mamaj”; przez impresjonistyczne obrazki prozatorskie ukraińskich modernistów, awangardowe powieści pierwszej połowy XX wieku i dojrzałą prozę marynistyczną wieku XXI, od dawnych wypraw kozackich przez wspomnienia słonecznych wakacji na Krymie - po trwającą obecnie wojnę i walki o kontrolę nad akwenem. W jaki sposób Morze Czarne jest obecne w ukraińskiej wyobraźni i pamięci zbiorowej? Czym charakteryzują się ukraińskie opowieści i narracje, które wyrastają z morza, jakie wizje rzeczywistości proponują? Dodatkowo pomówimy także o tym, w jaki sposób Ukraińcy pracują nad sposobami mówienia o historii i teraźniejszości wybrzeży Morza Czarnego bez zamazywania i odgórnego „ukrainizowania” tamtejszej różnorodności kultur i języków.

Jak rozwijała się sztuka ukraińska w XX wieku? Jakie były jego najważniejsze i najmodniejsze prądy i jakie nazwiska dopisujemy do panteonu dzisiaj? Jaką rolę odgrywali artyści emigracyjni, żyjący w diasporze i jak wpływali na sztukę w Ukrainie? W jakie strony i z jakich powodów wyjeżdżali artyści, na jakie przeszkody napotykały artystki? Jaki był wkład sztuki ukraińskiej do dziedzictwa europejskiego – na czym polegało malarstwo neobizantyjskie i jak to się stało, że trwało ono pomimo wojny i stalinizmu?

Historia Fedory Hulewiczówny, którą drugi mąż próbował podstępem pozbawić praw do majątku odziedziczonego przez nią i dzieci po śmierci pierwszego małżonka. Nie trzeba sięgać po powieści kryminalne, wystarczy polska historia z przełomu XVI i XVII wieku.

O małżeństwie, swatach, dobieraniu par, wpływie otoczenia na pożycie małżeńskie i sytuacjach, w których to małżonkowie występowali przeciwko sobie do sądu.

W jaki sposób funkcjonowały sądy I Rzeczypospolitej, że nawet zwykłym obywatelom udało się w nich pokonać magnatów? Jakimi zasadami rządziła się ta wspólnota szlachecka, że przez wieki uznawana była za anarchizującą, a dzisiaj w jej normach zaczynamy widzieć silne wewnętrzne regulacje i określone zasady?

Jak szlachta I Rzeczypospolitej się pojedynkowała i dlaczego ta forma przemocy rządziła się regułami silnie zrytualizowanymi?