Menno ter Braak bereikt meer lezers dan hij in de jaren dertig ooit heeft gehad. De heruitgave an Het nationaal-socialisme als rancuneleer, onder de hoede van 's lands vermaardste essayist Bas Heijne is een bescheiden bestseller. Die populariteit heeft ook nieuwe kritiek in het leven geroepen, onder meer van Merijn Oudenampsen en Ewoud Kieft, die vraagtekens stellen bij het beeld van Ter Braak als verdediger van de democratie, schatplichtig als hij was aan de intellectuele tradities, bovenal het werk van Nietzsche, waar het nationaalsocialisme uit voortkwam. In deze aflevering proberen we samen met Johan Sonnenschein dit inzicht over te dragen op Ter Braaks hoofdwerk, 'Het demasqué der schoonheid', waarmee hij het roemruchte tijdschrift Forum lanceerde. Getuigt zijn weerzin tegen de schoonheid - en in bredere zin tegen de avant-garde - niet ook van conservatisme? Moet er niet eerder worden opgebouwd dan afgebroken? Of is Ter Braaks kritische nihilisme nog altijd nodig voor wie wil breken met de geloofssystemen uit zijn jeugd? En ook uit haar jeugd? Is Ter Braaks werk daarvoor niet te masculien?

Na een lange, lange zomerpauze pakken we de draad weer op en houden we in deze aflevering de geschiedenis van het Nederlandse cabaret tegen ons politieke licht. Waarom is cabaret zo invloedrijk in Nederland? Waar komt het vandaan? Uit welke maatschappelijke klasse is het voortgekomen? Hoe verhoudt zich het cabaret tot maatschappelijke verandering? Welke politieke tradities vallen er in aan te wijzen? Wat is het verschil tussen Freek en Youp? Hoe geweldig is Brigitte Kaandorp? Deze vragen en nog veel meer proberen we te beantwoorden. En hoewel het cabaret zich als de allerburgerlijkste expressie van de allerburgerlijkste tegenstrijdigheden ontpopt, ontdekken we utopische momenten.

De politieke reactie op de oorlog in de Oekraïne heeft, bijna vijf maanden na de Russische invasie, vaste vormen aangenomen. Radicaal rechts adoreert hun financier Poetin. Het midden is, na jaren van desinteresse, op een onkritische en nogal belangeloze manier solidair met Oekraïne. Heel veel links van links klinken pacifistische geluiden. In deze onbevredigende, verwarrende toestand kan de literatuur goed werk doen. In het verleden wist literatuur vaak de politieke, sociale en emotionele complexiteit die oorlog met zich mee brengt te vangen en ervaarbaar te maken. Literatuur kan echter ook misleiden en propagandistisch worden. In deze episode gaan we daar dieper op in, aan de hand van de roman 'Aleksandra' van Lisa Weeda.

Onder medewerking van een indrukwekkende hoeveelheid organisaties rond de neerlandistiek doet momenteel een enquête de rondgang die tot doel heeft vast te stellen welke Nederlandstalige literaire werken er écht toe doen. In deze aflevering contextualiseren we de enquête in recente discussies over racisme, seksisme, kolonialisme, ontlezing en de verdringing van een nationale literatuur door een geglobaliseerde bestsellercultuur. We vragen ons af wat een canon eigenlijk is en welke rol die speelt bij natievorming, om tenslotte na te denken over een gemeenschappelijke, gedemocratiseerde literaire cultuur.

Volgens de Belgische filosoof Anton Jäger leven we in tijden van hyperpolitiek: in het voetbalstadion, op Netflix en aan de keukentafel is politiek onontkoombaar geworden, anders dan nog vijftien jaar geleden. Deze situatie lijkt een afscheid van de postpolitiek van de jaren negentig, waarin het ideologische conflict vervangen heette door technocratische consensus. Toch gaat de nieuwe alomtegenwoordigheid van het ideologische conflict niet gepaard met engagement in de politieke instituten die brede maatschappelijke belangen vertegenwoordigen. Samen met Hans Demeyer, docent aan het University College London, gaan we kritisch in op de analyse van Jäger en proberen we het concept van hyperpolitiek toe te passen op de contemporaine literatuur van de lage landen.

We hebben er een seizoen Links Richten opzitten en Rutte is nog steeds aan de macht. Hoe kan dat? In het nulnummer van ons tweede seizoen praten we over de ideologische status quo die ondanks de steeds zichtbaarder gevolgen ervan maar onaangevochten blijft. We hebben het over de rol die literatuur daarbij speelt en hoe we die rol in het eerste seizoen geanalyseerd hebben. En natuurlijk blikken we vooruit over de onderwerpen die we in het nieuwe seizoen aan de orde gaan stellen. Er is nog heel veel te doen.

2021 was lang en slecht. Maar we geven de moed niet op en kijken terug om vooruit te kunnen. Voor ons was dit het jaar van het onthoudingscredo, van een objectief precariaat dat zich maar middenklasse blijft voelen, van Amadou Jang Touray, van de verloedering van de Nederlandse democratie, Roberto Bolaño en Christoph Ransmayr, van onzichtbare overstromingen en onzichtbare coronadoden, van de hunkering naar nationale helden, Max Verstappen en Arnon Grunberg, van 'A Christmas Carol', speculatieve verbeeldingen en mogelijke toekomsten. Als klap op de vuurpijl komt Antonio Gamsci nog even om de hoek kijken.

Het werk van de dichter Sonja Prins (1912-2009) beleeft momenteel een kleine renaissance. Maar waar te beginnen met het dichterschap van een vrouw die zich als revolutionair en burgerkind en activist en kluizenaar en netwerker en einzelgänger en uitgever en communist en antifascist en ecofeminist laat omschrijven? We spraken erover met neerlandica en Prins-kenner Loranne Davelaar.

Eind maart werd bekend dat Astrid Roemer de Prijs der Nederlandse Letter zou krijgen, vermoedelijk de belangrijkste literaire prijs voor Nederlandstalige literatuur. Sindsdien raakte de schrijver in opspraak, met name door haar uitspraken over de voormalige dictator en president van Suriname, Dési Bouterse. De kwestie vraagt om context. Waar komen Roemers uitspraken vandaan? Waarom zijn ze zo gevaarlijk? En wat zegt het over de literaire cultuur dat deze prijs gegeven wordt aan een schrijver wiens werk nog maar nauwelijks is gerecipieerd? Om antwoorden op die vragen te vinden praten we met Daphne Bakker, redacteur van Failed Architecture en Surinaamse.

We zijn op de verkeerde manier bang. We zijn bang voor klimaatverandering, voor werkloosheid, voor precarisering. In de literatuur en in bredere zin in de kunst verwerken we die angst als catastrofe: een plotseling ingrijpende crisis die ons de kans biedt te laten zien wat we waard zijn. Onze leiders presenteren zich met veel gevoel voor pathos als de protagonisten van een rampenfilm. Maar een ander verhaal is mogelijk en te vinden in een ondergewaardeerde literaire traditie: horror.