De tijd van de grote labels ligt achter ons. Iedereen met een computer kan muziek opnemen, publiceren en promoten. Door creatief om te gaan met nieuwe media worden jazzmuzikanten echte entrepreneurs en managers van hun eigen carrière. Bassiste en zangeres Esperanza Spalding gebruikte in 2017 livestreams op Facebook om de totstandkoming van haar album Exposure te laten beleven vanop de eerste rij. Multi-instrumentalist Jacob Collier wordt een YouTube hit wanneer hij aan de slag gaat met content die zijn fans hem toesturen. En ook het collectief Snarky Puppy weet zijn reputatie stevig te vestigen via social media. Af en toe wordt het pad voor deze getalenteerde jonge muzikanten geëffend door een deus-ex-machina : David Bowie werkte voor zijn laatste album Black Star samen met Donny McCaslin en Mark Guiliana nadat hij was geïnspireerd door Kendrick Lamars plaat To Pimp a Butterfly. Hieraan werkte oa. ook Kamasi Washington mee, die dat zelfde jaar zijn album The Epic releasede.

Waar jazz in de jaren ’20 dansmuziek was, is het nu luistermuziek geworden. Hedendaagse jazz wordt gekenmerkt door grote virtuositeit, maar ook door doordachte ernst. Jazzmuzikanten zijn niet louter goede ambachtslui, ze gaan eveneens op zoek naar het verhaal dat zich achter de noten bevindt. Pianist Brad Mehldau weet de traditie van ‘The Great American songbook’ naar de toekomst te vertalen en relevant te houden. Net als een rits van zangeressen, zoals Diana Krall, Norah Jones en - waarom niet? - Amy Winehouse, die jazz op een heel eigen, subtiele manier opnieuw populair maken bij een groot publiek.

In de jaren ’90 gaan zogenaamde Crate diggers aan de slag met oude jazz vinylplaten. Lekkere grooves worden door hiphoppers gerecycleerd om daaroverheen te rappen. Het is opnieuw Miles Davis die op zijn allerlaatste plaat ‘Doo-Bop’ als één van de eersten rap en jazz-improvisatie gaat combineren. Ook Guru volgt dit spoor met zijn project Jazzmatazz, waaraan veel gereputeerde jazzmuzikanten meewerken. Us3 herwerkt Cantaloupe Island van Herbie Hancock tot Flip Fantasia en scoort daarmee een hit. Matlib gaat op ‘Shades of Blue’ aan de slag met de Blue Note archieven. The Soulquarians, met onder andere D’Angelo, Questlove, J Dilla en Erykah Badu, herontdekken begin jaren 2000 de legendarische Electric lady opname studio’s van wijlen Jimi Hendrix in New York. Hier vindt de Neo-soul zijn oorsprong. Robert Glasper werd in 2013 met ‘Black Radio’ onderscheiden met een Grammy award voor beste R&B album. Al deze albums zijn voor de huidige generatie van jonge jazz-muzikanten vaak het opstapje naar de ontdekking van het genre jazz.

Terwijl Wynton Marsalis de jazztraditie onder een kaasstolp tracht te conserveren, integreert John Zorn net zoveel mogelijk andere muziekgenres in zijn werk. Dit resulteert in eclectische muziek waarbij het citeren en combineren van genres op zich wordt gebruikt als improvisatie-methodiek. Hiermee sluiten zijn composities aan bij andere ‘mix en match’ kunstvormen uit het Post-modernisme. Het oeuvre van altsaxofonist John Zorn is zeer divers. Zijn Joodse roots inspireren hem voor zijn album ‘Kristallnacht’ en zijn Masada-boeken, waarin hij honderden op Klezmer gebaseerde composities schrijft. In zijn slipstream vinden we muzikanten als Bill Frisell, die zich evenmin in het hokje ‘jazz’ laten duwen.

In de jaren ’80 is jazz een echt lappendeken geworden. Zowel de avantgardisten als de legendes uit de gouden jaren zijn actief. Labels als Verve en Pablo spelen in op de swing en bouwen verder op de reputatie van sterren als Count Basie en Ella Fitzgerald. Het label Concorde biedt eveneens ruimte voor mainstream jazz, waarin overduidelijk wordt gerefereerd naar oude jazz-stijlen. In het saxofoongeluid van Scott Hamilton horen we echo's van Lester Young. Wynton Marsalis groeit op in New Orleans, jazz wordt hem met de paplepel ingegoten door zijn muzikale vader. Hij maakt snel naam bij The Jazz Messengers, maar is net zo goed klassiek onderlegd. Wynton grijpt steeds meer terug naar de wortels van de jazz en keert hierbij de vernieuwers de rug toe. Zijn overtuiging staat haaks op het principe dat jazz zichzelf steeds heruitvindt. In de slipstream van Wynton Marsalis, wordt het neo-traditionalisme heel populair en duiken nieuwe namen op zoals Harry Connick Jr. die onder meer de muziek vertolkt voor de immens populaire film ‘When Harry met Sally’.

Tussen de avantgardistische free jazz en de elektronische fusion, ontstaat in de jaren ’70 een platenlabel met een heel eigen, heldere sound : ECM (Edition of Contemporary Music), opgericht door Manfred Eicher. Het is bij dit label dat ‘The Koln Concert’ van Keith Jarrett wordt uitgegeven. Jarrett speelt er lange solo improvisaties, die nog weinig refereren naar de pure jazztraditie met swingende ritmes en blue notes. Zo maakt hij ruimte vrij voor nieuwe klankwerelden en andere inspiratiebronnen. In het Europees kwartet van Keith Jarrett speelt oa. de Noorse sopraansaxofonist Jan Garbarek. Zijn glasheldere toon en invloeden uit de Scandinavische volksmuziek worden typerend voor het ECM label.

Tegen het einde van de jaren ’60 wordt pop- en rockmuziek volwassen. Festivals als Woodstock boomen, maar jazzclubs lopen leeg. Platenlabel Columbia zet zijn jazzlegendes aan de deur omdat de verkoopcijfers kelderen, maar volgens de nieuwe platenbaas van dit label heeft Miles Davis wel potentieel om te veranderen. Hij mag blijven. Via zijn nieuwe vrouw Betty Mabry, komt Miles in contact met Jimi Hendrix, Sly Stone etc. Ook Miles gaat elektrisch versterkte instrumenten en funkritmes integreren in zijn muziek. In 1969 neemt hij de dubbel lp ‘Bitches Brew’ op. Het wordt zijn eerste gouden plaat. Muzikanten die met Miles hebben meegespeeld, gaan verder op ditzelfde pad. Gitarist John McLaughlin richt zijn Mahavishnu Orchestra op, pianist Herbie Hancock en zijn Headhunters spelen funky grooves en Weather Report (met oa saxofonist Wayne shorter en bassist Jaco Pastorius) scoort een hit met Birdland.

Miles Davis rekruteert voor het eerst talent uit een jonge generatie: drummer Tony Williams, pianist Herbie Hancock en bassist Ron Carter. Op de opnames van een benefietconcert in The New York Philharmonic Hall, horen we hoe perfect deze bandleden op elkaar zijn ingespeeld, ondanks weinig repetitie vooraf. Wanneer wat later tenorsaxofonist George Coleman wordt vervangen door Wayne Shorter, afkomstig uit The Jazz Messengers, is ‘The second Great Quintet’ van Miles Davis een feit. In 1965 moet Miles een heupoperatie ondergaan, waardoor hij voor langere tijd out is. Zijn bandleden zitten inmiddels niet stil en worden geïnspireerd door de avant-garde. Ze leggen Miles bij zijn terugkeer het vuur aan de schenen. Tijdens de concerten in The Plugged Nickel gaat ook Miles impressionistisch improviseren over een vertrouwd repertoire. De nieuwe stijl wordt Post-Bop genoemd.

De allereerste “free jazz” opname waarin werd geïmproviseerd zonder vooraf bepaalde structuur, werd reeds gerealiseerd in 1949 door Lennie Tristano en zijn school van muzikanten. Deze jazzstroming waarin complete vrijheid geldt en afstand wordt genomen van allerlei muzikale conventies, dankt zijn naam aan een album uit 1960 van Ornette Coleman. Voor sommige muzikanten, zoals Sun Ra, sluit de improvisatie wars van ritme, tonaliteit en harmonie aan bij een spirituele zoektocht. Waar anderen dan weer een politiek statement willen maken met hun klank-explosies en live performances. De muziek is weinig toegankelijk en bijgevolg niet erg populair. Ook muzikanten als Miles Davis zijn kritisch.

Het Miles Davis Quintet met tenor saxofonist John Coltrane tourt in 1960 voor het laatst doorheen Europa. Tijdens het concert in L’Olympia - Parijs, polariseren de solo’s van Coltrane het publiek. Het wordt pijnlijk duidelijk dat de 2 zwaargewichten niet langer samen op één podium passen. Daarop gaat Coltrane op eigen benen verder en richt The Classic Quartet op met o.m. Elvin Jones (drums) en McCoy Tyner (piano). In 1961 neemt de band ‘My Favourite things’ op, dit thema uit de musical ‘The Sound of music’ wordt herleid tot een meditatief mantra waarop Coltrane op bezwerende wijze modaal improviseert op sopraan sax. Het wordt een enorme hit. Coltrane gaat verder op dit spiritueel elan met de opnames van ‘A Love Supreme’, een 4-delig werk voor label Impulse!, waarmee hij zijn liefde uit voor het allerhoogste.