Het Vierde strijkkwartet, in D-gr.t., opus 81, van Samuel de Lange dateert van 1901. Evenals bij Röntgen het geval is, lijkt ook deze muziek een stijlgetrouwe voortzetting van wat Brahms schreef. Maar het is geen blinde imitatie en verdient een plaats op het concertpodium. Het Strijkkwartet in g-kl.t. van Julius Röntgen heeft de bijnaam ‘Fancy’ gekregen. Deze staat ongetwijfeld voor Phantasy en zo klinkt het gehele kwartet ook. Het eerste deel als een terugblik op oude tijden. Het tweede deel is eerder een groet aan zijn goede vriend Edvard Grieg. Het is kwikzilverig en toverachtig, maar ook moderner van klank. In het slotdeel wordt eer betoond aan Centraal-Europa.   Samuel de Lange – Strijkkwartet in D, nr.4, opus 81 (1901) 1. Allegro moderato, 2. Poco adagio, 3. Allegretto quasi andante, 4. Allegro con moto Rubens Quartet Julius Röntgen – Strijkkwartet in g-kl.t. ‘Fancy’ (rev. 1917) 1. Lento e sostenuto, 2. Presto leggiero, 3. Un poco allegretto, sempre con molto delicatezza, 4. Allegretto un poco tranquillo e con sentimento Uitvoerenden: Párkányi Quartet CD: Cobra Records  

Zijn leven lang is Verhulst trouw gebleven aan de muziek van de Leipziger Schule, zoals ook in de kwartetten te horen is. Het Tweede strijkkwartet, in As-gr.t., opus 6:2, componeerde hij in Leipzig en past naadloos tussen de muziek van zijn Leipziger collega’s. Deze muziek is melodieus, afwisselend, knap gestructureerd en vooral gedreven van toon. Niet zonder reden was Schumann er bijzonder over te spreken. Het Strijkkwartet in a-kl.t. van Julius Röntgen dateert uit 1880 en is deels gebaseerd op een eerder kwartet in dezelfde toonsoort uit 1874. Deze muziek klinkt alsof we naar een onbekend kwartet van Brahms luisteren. En dat moet niet als kritiek opgevat worden. Want deze muziek klinkt door en door overtuigend en geïnspireerd.   Johannes Verhulst – Strijkkwartet in As-gr.t., opus 6 nr.2 (1839) Opgedragen aan Felix Mendelssohn 1. Allegro risoluto, 2. Adagio sostenuto, 3. Scherzo. Presto sempre scherzando, 4. Allegretto. Con moto giusto Utrecht String Quartet CD: MDG Julius Röntgen – Strijkkwartet in a-kl.t. (1880) 1. Allegro, 2. Andante con moto, 3. Intermezzo - Allegro, 4. Finale - Allegro molto Uitvoerenden: Raphael Quartet CD: Olympia  

Johannes van Bree had in 1838 een eigen strijkkwartet opgericht, waarmee hij ook de kwartetten van Beethoven programmeerde. Zijn eigen drie strijkkwartetten, in a-kl.t. (1834), in Es-gr.t. (1840) en in d-kl.t. (1849), zijn stilistisch echter vooral aan die van Spohr en Mendelssohn verplicht. Het derde kwartet is uitgegeven als Grand Quatuor, wellicht vanwege de ‘grootse’ en ‘briljante’ stijl. Met in het derde deel variaties op een Air Russe: Andante con variazioni, wellicht als eerbetoon van Van Bree aan Anna Paulowna, de echtgenote van Koning Willem II. Johannes Verhulst schreef evenals Van Bree drie strijkkwartetten. Het eerste, Strijkkwartet in d-kl.t. opus 6:1, is het mooi uitgebalanceerde, zangerige en knap geconstrueerde werk van een jonge componist die bij terugkeer in ons land als muzikale held werd binnengehaald en tot in de jaren tachtig van de 19e eeuw het vaderlandse muziekleven zou domineren.   Johannes van Bree – Strijkkwartet nr.3, in d-kl.t. 1. Allegro moderato, 2. Scherzo - Vivace, 3. Air russe – Andante con variazioni, 4. Finale - Allegro un poco agitato Nomos Quartet CD: NM Classics Johannes Verhulst – Strijkkwartet in d-kl.t. opus 6 nr.1 (1839) 1. Allegro non troppo, 2. Adagio, 3. Scherzo - Presto scherzando, 4. Finale - Presto con fuoco Utrecht String Quartet CD: MDG  

De in het Duitse Rudolstadt geboren Christian Ernst Graf werkte vanaf 1758 als violist en componist aan het hof in Den Haag. Tussen 1760 en 1785 schreef hij verschillende sets met telkens zes strijkkwartetten. De oudste daarvan sluiten aan bij de late Barok. De latere kwartetten doen qua techniek echter denken aan die van Haydn en Mozart. Later in de 18e eeuw kwam Johan Wilhelm Wilms vanuit het Duitse Westfalen naar ons land, waar hij zich in Amsterdam vestigde. Van hem zijn twee strijkkwartetten bekend, gecomponeerd rond 1806, die vooral de invloed van Haydn verraden. We gaan nog even wat verder in de tijd, naar Johannes van Bree. Een van diens meest bijzondere werken is het Allegro in d-kl.t. voor vier strijkkwartetten, dat van 1845 dateert. Wat is er aangenamer en leerzamer dan met vier strijkkwartetten, of je nu amateurs of professionals bent, zulke zangerige, speelse en feestelijke muziek te spelen?   Christiaan Ernst Graaf –  Strijkkwartet oO nr.4, in D-gr.t. 1. Adagio, 2. Allegro, 3. Gratioso Uitvoerenden: Via Nova Quartet CD: CPO Johann Wilhelm Wilms – Strijkkwartet in g-kl.t. nr.1 opus 25 1.  Allegro, 2. Andante, 3. Menuettto - Allegro, 4. Finale - Allegro Uitvoerenden: Nomos Quartet CD: NM Classics Johannes van Bree – Allegro voor vier strijkkwartetten Uitvoerenden: Janine Jansen en gasten Opname: AVROTROS Klassiek op 27 december 2019, tijdens Internationaal Kamermuziekfestival, TivoliVredenburg Utrecht Christiaan Ernst Graaf – Strijkkwartet oO nr.6, in F-gr.t. 2. Fuga Uitvoerenden: Via Nova Quartet CD: CPO  

Evenals de Serenades schreef Joseph Jongen ook zijn Tweede strijkkwartet in A-gr.t., opus 50, in Engeland. Het werk werd in op 14 januari 1917 in Londen in première gebracht. De recensie in de Musical Times spreekt van “een van de mooiste kamermuziekprogramma’s die in Londen te horen waren”.  Het kwartet van Joseph Jongen was, volgens de recensent, iets speciaals. Met een buitengewoon gevoel voor schoonheid en uitermate bevredigend van vorm. De Méditation (1887) en het Molto adagio, sempre cantante doloroso (1887) van Guillaume Lekeu zijn het werk van een tiener, maar wel een uitermate getalenteerde tiener. Beide werken zijn gebaseerd op zowel Bijbelse reflectie als de decadente symbolistische literatuur van zijn tijd. De Meditation zou volgens de componist handelen over de omzwervingen van een ziel op zoek naar het geloof. Het Molto adagio, sempre cantante doloroso noemde Lekeu in een van zijn brieven een commentaar op de woorden van Christus.   Joseph Jongen – Strijkkwartet nr.2, in A-gr.t., opus 50 1. Allegro moderato, 2. Lento, 3. Molto vivo Uitvoerenden: Gong Quartet CD: Pavane Records Guillaume Lekeu – Méditation Uitvoerenden: Quatuor Debussy CD: Timpani Guillaume Lekeu – Molto Adagio sempre cantante doloroso Uitvoerenden: Spiegel String Quartet CD: MDG  

Het laatste kwartet van Joseph Jongen dateert van 1921. Deze muziek heeft zonder meer allure en is rijk aan melodieën, nu eens betoverend dan weer opzwepend. Elk van de delen getuigt van groot vakmanschap. Harmonisch en melodisch staat de taal van Jongen weliswaar dichter bij die van Franck en Tournemire dan die van Debussy, maar dat doet, ook voor 1921, niets af aan de verbeeldingskracht ervan. Het Eerste strijkkwartet componeerde Joseph Jongen in 1894 als eindexamenwerkstuk voor het conservatorium. Hij won er de eerste prijs van de Belgische Koninklijke Academie mee. En hij vestigde er zijn naam mee, ook over de grens in Frankrijk en in Duitsland. Het verhaal gaat dat in Berlijn zelfs de toen beroemde Richard Strauss zijn bewondering voor Jongen niet onder stoelen of banken stak.   Joseph Jongen – Strijkkwartet nr.3, in D-gr.t., opus 67 1. Allegro non troppo, 2. Tempo di scherzo, 3. Andantino molto cantabile, 4. Très animé Uitvoerenden: Gong Quartet CD: Pavane Records Joseph Jongen – Strijkkwartet nr.1, in c-kl.t., opus 3 4. Allegro molto – tempo di adagio – allegro molto. Uitvoerenden: Gong Quartet CD: Pavane Records  

Nog voordat Guillaume Lekeu in 1889 bij César Franck in de leer kwam, schreef hij een omvangrijk zesdelig Kwartet in G-gr.t.. De zesdeligheid van deze partituur is direct verbonden aan het Kwartet in Bes-gr.t. (opus 130) van Beethoven. Dat blijkt uit de manier waarop Lekeu in de finale de eerste maten van Beethovens kwartet aanhaalt en evenals Beethoven in dit slotdeel het eerste thema van zijn eerste deel opnieuw ten tonele voert. De drie jaar jongere Joseph Jongen componeerde zijn eerste strijkkwartet als student in Luik. Daarop volgde direct een tweede kwartet, dat zijn officiële eersteling werd. De beide serenades, Sérénade tendre en Sérénade dramatique, zijn veel later, tijdens de eerste wereldoorlog in Engeland ontstaan, waarheen Jongen in 1914 met zijn gezin was gevlucht.   Guillaume Lekeu – Strijkkwartet in G-gr.t. 1. Allegretto quasi allegro, 2. Adagio sostenuto, 3. Capriccio, 4. Romance, 5. Poco allegro e molto scherzoso, 6. Allegro assai e appassionato Uitvoerenden: Spiegel String Quartet CD: MDG Joseph Jongen – Sérénade tendre et sérénade dramatique, op 61 Uitvoerenden: Gong Quartet CD: Pavane Records  

George Whitefield Chadwick was evenals Arthur Foote een vooraanstaand docent en organisator van het Amerikaanse muziekleven, met name aan de oostkust, in de staat Massachusetts. Chadwick schreef vijf strijkkwartetten, waarvan met name het Vierde kwartet, in e-kl.t. uit 1896 de moeite van het bestuderen loont. Het tweede deel (Andante semplice) is duidelijk gebaseerd op de kerkhymnes die in New England zo geliefd waren. Charles Griffes was een generatie jonger dan Chadwick, studeerde in Berlijn en maakte in de laatste jaren van zijn kort leven naam met orkestwerken als The Pleasure-Dome of Kubla-Khan en The White Peacock. Van de Two sketches based on Indian Themes voor strijkkwartet is het eerste deel gebaseerd op een afscheidslied van de Chippawa indianen en het tweede een weerslag van een Hopi feest. In het Quartet in one movement maakt Amy Beach gebruik Inuit-melodieën uit Alaska, zoals het Zomerlied dat in het eerste deel klinkt.   George Chadwick – Strijkkwartet nr.4, in e-kl.t. 1. Andante moderato, 2. Andante semplice, 3. Giocoso, un poco moderato, 4. Finale. Allegro molto risoluto Uitvoerenden: Kohon String Quartet CD: Vox Charles Griffes – Two sketches based on Indian Themes 1. Lento e mesto, 2. Allegro giocoso Uitvoerenden: Kohon String Quartet CD: Vox Amy Beach – String Quartet in one movement, opus 89 Uitvoerenden: The Lark Quartet CD: Arabesque Recordings  

Ook de vroege werken van Charles Loeffler sluiten direct aan bij de Duitse traditie waarin hij als geboren Berlijner werd opgeleid. Door zijn grote liefde voor de Franse muziek, die hij wat later tijdens zijn studie in Parijs ontwikkelde, deed hij eenieder graag geloven uit de Elzas afkomstig te zijn. Hij was al in 1881 naar de Verenigde Staten geëmigreerd en heeft zich daar ingezet voor de muziek van Fauré., Franck, Chausson en Debussy. Het Strijkkwartet in a-kl.t. heeft hoorbaar een Duitse herkomst. De driedelige Music for Four Stringed Instruments (1917/1920) is gebaseerd op een motto dat boven aan de partituur vermeld wordt: het Gregoriaanse ‘Resurrexi’ uit de Introitus van de Paasmis. Het gehele kwartet is een eerbetoon aan de eerste Amerikaanse piloot die tijdens de eerste wereldoorlog boven Frans grondgebied was omgekomen.   Charles Loeffler – Strijkkwartet in a-kl.t. 1.  Allegro moderato, 2. Tempo di Menuetto (Canon à l’octave), 3. Andante assai (con quasi variazioni), 4. Rondo pastorale (Allegro) Uitvoerenden: Da Vinci Quartet CD: Naxos Charles Loeffler – Music for 4 stringed instruments 1. Poco adagio, 2. Le saint jour de Pâques, 3. Moderato Uitvoerenden: Da Vinci Quartet CD: Naxos Benjamin Franklin – Strijkkwartet 3. Capriccio Kohon String Quartet CD: VOX  

Tot in de 20e eeuw gingen de meest getalenteerde Amerikanen naar Europa voor hun voortgezette opleiding, nadat hun de beginselen ter plaatse overwegend door emigranten waren bijgebracht. Daardoor was de invloed van Europese meesters op het componeren nog lang bijzonder groot.   Arthur Foote was een van de weinigen die niet in Europa studeerde. Maar zijn muziek, en dus ook zijn strijkkwartetten, klinken door en door Europees. Foote heeft drie strijkkwartetten gecomponeerd, het eerste tien jaar eerder dan het tweede, dus in 1883, en het Derde, in D-gr.t., opus 70, in 1910/11. Harmonisch verraadt dit laatste kwartet Footes kennis van de laatste ontwikkelingen aan het muziekfront, zoals in Wenen door de jonge Arnold Schönberg. Arthur Foote – Strijkkwartet nr.2, in E-gr.t., opus 32 1. Allegro giocoso, 2. Scherzo: Vivace – Trio: Piu vivace, 3. Tema con variazioni: Andante espressivo, ma con moto, 4. Allegro assai Uitvoerenden: Da Vinci Quartet CD: Naxos   Arthur Foote - Strijkkwartet nr 3, in D-gr.t., opus 70 1. Allegro, 2. Scherzo: Capriccioso, 3. Andante espressivo, 4. Andante espressivo – Allegro non troppo, marcato Uitvoerenden: Da Vinci Quartet CD: Naxos   Benjamin Franklin – Strijkkwartet 1.  Intrada, 2. Menuetto Kohon String Quartet CD: VOX