In de podcast Droom & Daad onderzoeken hoogleraar economie Bas Jacobs en journalist Esther van Rijswijk waarom Nederland zo vaak verstrikt raakt in grote vraagstukken. Box 3, de woningmarkt, de zorg, het belastingstelsel, maar ook migratie, klimaat en defensie. Aan adviezen en plannen geen gebrek, maar de politieke werkelijkheid maakt vooruitgang vaak onmogelijk.

Het coalitieakkoord ligt er, en terwijl de kamer druk aan het debatteren is over wat ze hiermee moeten, nam het team van Droom en Daad een bontaflevering op. Wat maken hoogleraar economie Bas Jacobs en Esther van Rijswijk van dit akkoord en bijbehorende de begroting? Coen Teulings staat hen bij in die analyse. Teulings is hoogleraar economie aan de Universiteit Utrecht. Hij schreef het boek “The Microeconomics of Market Failures and Institutions” en als oud-directeur van het Centraal Planbureau weet hij precies hoe een rijksbegroting in elkaar zit. 

Waarom lukt het de landelijke politiek niet om de grote problemen op te lossen? Er zijn meer dan genoeg rapporten geschreven en oplossingen aangedragen. Wat houdt het kabinet tegen om die oplossingen uit te voeren? Daarover gaat de podcastserie Droom en Daad, en specifiek deze voorlopig laatste aflevering. Te gast is oud-minister, oud-vicepremier, oud-verkenner en oud-informateur Wouter Koolmees. Bas Jacobs en Esther van Rijswijk gaan in gesprek met Koolmees over de obstakels in de landelijke politiek en hoe deze te overwinnen. Ze fileren de verkiezingscampagne en voorgaande campagnes, formaties en kabinetten. Koolmees weet als geen ander waar het schuurt en waar de mogelijkheden zitten om toch iets te bereiken in dit land. Droom & Daad is een samenwerking tussen EW en het Governance for Society-programma van de Vrije Universiteit Amsterdam. De serie verschijnt wekelijks in alle podcast-apps en is een zoektocht naar realistische vooruitgang – voorbij cynisme, naar plannen die echt verschil kunnen maken.

De economische productiviteitsgroei stagneert. Een groot probleem, vinden economen, maar in de politiek lijken ze er niet zo mee bezig. Waarom niet? Hoogleraar economie Bas Jacobs is deze week in gesprek met Marieke Blom, hoofdeconoom van de ING. Samen met journalist Esther van Rijswijk pellen ze die ui uit van economische groei. De oude zienswijze van economen zijn niet meer houdbaar in een tijd van klimaatproblemen en geopolitieke onzekerheid. Waar vinden politici en economen wel nog houvast voor goed, toekomstbestendig beleid? 

In deze extra lange aflevering bespreken hoogleraar economie Bas Jacobs, journalist Esther van Rijswijk zowel arbeidsmigratie als asiel met hoogleraar actief burgerschap Monique Kremer, tevens voorzitter van de Adviesraad Migratie. Migratie is al jaren een heet hangijzer in politiek Den Haag. Maar waarom eigenlijk, vraagt hoogleraar economie Bas Jacobs zich af. Asielmigratie is eigenlijk maar een hele kleine groep en arbeidsmigratie is voor economen in beginsel niet negatief. Het is een vorm van internationale handel. Migranten en werkgevers winnen beide bij migratie. Te gast is Monique Kremer, voorzitter Adviesraad Migratie, bijzonder hoogleraar actief burgerschap aan de Universiteit van Amsterdam. Zij ziet wel degelijk korte en langetermijneffecten van zowel asiel als arbeidsmigratie. Arbeidsmigratie zorgt er inderdaad voor dat de tomaten goedkoper zijn. Maar op lange termijn is het geen werk dat deze mensen de rest van hun leven kunnen blijvende. Kremer legt met een nuchtere blik uit hoe het nou precies zit met migratie.

Stikstof is een enorm hoofdpijndossier geworden de laatste jaren. Experts zijn het er over eens dat stikstof te grote milieubelasting veroorzaakt. De oplossing is een economisch abc’tje: producenten betalen geen prijs voor de vervuiling die ze aan de samenleving toebrengen. Beprijzen dus! Maar waarom staat die oplossing niet in de verkiezingsprogramma’s?  Te gast is Maarten Hajer, politicoloog en planoloog. In 2008 was hij de eerste directeur van het toen nieuwe Planbureau voor de Leefomgeving. Tot 2015, stapte hij over naar UU, hoogleraar ‘urban futures en futuring’ aan de faculteit Geowetenschappen. Hij heeft net een nieuw boek geschreven, "Captured Futures”. Daarin wijst hij op het belang van politieke narratieven. 

De Pisa-scores in Nederland dalen jaar na jaar. Het ondergraaft onze economie. Bas Jacobs ziet het met lede ogen aan. Hoe hebben we het zo uit onze vingers laten glippen? Jacobs en journalist Esther van Rijswijk gaan in gesprek met hoogleraar Inge de Wolf, hoogleraar 'Co-creatie en Evaluatie in het Onderwijs' aan de universiteit van Maastricht. Ook zij ziet dat de overheid geen grip meer heeft op de kwaliteit van het onderwijs. Een doorgeslagen cultuur van onderwijsvrijheid zorgt ervoor dat scholen niet meer bij elkaar langs gaan om van elkaar te leren. Zelfs leraren komen nog amper bij elkaar in de klas. Terwijl daar volgens De Wolf de oplossing zit: het vergroten van het lerend vermogen in het onderwijs.

Bas Jacobs dook in de uitgaven aan de zorg en schrok. Jaarlijks geven we elf procent van het bbp uit aan zorg en dat groeit drie procent per jaar. Als je deze lijnen doortrekt, wordt de zorg zeer binnenkort onbetaalbaar. Om nog maar te zwijgen over het feit dat er nu al onvoldoende mensen zijn om de zorg te leveren. Deze week legt Anneke Westerlaken, voorzitter van Actiz, uit hoe dit zo gekomen is, wat eraan gebeurt en wat er nog moet gebeuren om voordat de wal het schip keert. 

In Droom en Daad duiken de makers in het vastgelopen toeslagenstelsel. Waarom verandert er niets, ondanks stapels rapporten? De aflevering ontrafelt de politieke keuzes (individueel vs. huishoudinkomen; geld geven vs. kosten verlagen) en de valkuil van ‘actueel inkomen’ met terugvorderingen. Met de directeur van het CPB bespreken ze haalbare vereenvoudigingen: kinderopvang via instellingen, zorgpremie aanpassen, kindregelingen bundelen, hardheidsclausule en minder rondpompen. Voorzichtig optimistisch—mits de politiek durft te kiezen.

Dit is de eerste aflevering van de podcast Droom en Daad. Het is de verkiezingspodcast van het Governance for Society programma van de Vrije Universiteit Amsterdam en EW. Droom en Daad gaat over hoe we verder komen in dossiers die vastzitten. Want de verkiezingen komen eraan en politici beloven straks de hemel op aarde voor wonen, migratie, stikstof, klimaat en zorg. De woningcrisis ontrafeld Een hoop gezwollen taal en het enige wat de politiek daadwerkelijk doet is symptoombestrijding. Dat is de analyse van economen over de woningcrisis. Terwijl ze de oplossingen al zo vaak hebben uitgelegd: huren liberaliseren, woningbezit steviger belasten, verhuur juist minder belasten en sociale huurders compenseren via het inkomen, niet via lage huren. Als de regels en bezwaarprocedures ook nog aan banden gelegd kunnen worden, dan kan er misschien eindelijk genoeg gebouwd worden. Hoogleraar Bas Jacobs vraag journalist Jesse Frederik hoe het komt dat deze oplossingen niet doorgevoerd worden. Samen met Esther van Rijswijk zoeken ze naar oplossingen die wél realistisch zijn, binnen het huidige politieke tijdsgewricht.