Thời tuổi trẻ, mỗi khi có việc đi đâu phải dùng đến xích lô, ngồi trên nệm ấm, nghĩ đến bác phu xích lô gò mình đạp xe dưới tưng bừng nắng lửa mà không khỏi chạnh lòng. Vậy mà cách đây hàng trăm năm, cha ông chúng ta đã có một thời gian dài làm kiếp “ngựa người”, ôm càng xe chạy lúp xúp dưới lòng đường, còn ngất ngưởng phía sau là “ông Tây”, “bà Đầm” hay thầy thông, thầy ký…Dù muốn dù không, chiếc xe kéo cũng đã hiện diện trong lịch sử dân tộc như dấu ấn của một thời nô lệ, như chứng tích về nỗi hận niềm đau của nhiều thế hệ người Việt Nam chưa hề được hưởng hạnh phúc của đời sống độc lập tự do. Bài viết này như một hồi ức tưởng nhớ về những kiếp đời bất hạnh đó.